HƯỚNG DẪN CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ RỐI LOẠN SỰ THÍCH ỨNG

Thứ tư - 22/06/2016 23:37
I. Khái niệm
II. Chẩn đoán
III. Cận lâm sàng
IV. Điều trị
HƯỚNG DẪN CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ RỐI LOẠN SỰ THÍCH ỨNG
I. Khái niệm
Rối loạn sự thích ứng - đó là các hội chứng cảm xúc và hành vi xuất hiện khi một cá thể đáp ứng lại với những sự kiện gây sang chấn trong cuộc sống. Các biểu hiện này thường xuất hiện trong khoảng thời gian 3 tháng sau tác động của sáng chấn và có ý nghĩa rõ rệt trên lâm sàng (gây ra sự đau khổ, phiền muộn quá mức không tương xứng với stress, gây suy giảm nặng các hoạt động xã hội, nghề nghiệp hay sự sáng tạo của người bệnh). Các rối loạn này thường thoái triển sớm sau khi không còn các sang chấn nữa hoặc khi cá thể có được một sự thích nghi mới phù hợp.
Rối loạn sự thích ứng (RLSTU) thường xuất hiện sau một (ví dụ ly hôn, mất việc làm) hay nhiều yếu tố sang chấn xảy ra đồng thời hoặc kế tiếp nhau (ví dụ cái chết của người thân xảy ra đồng thời với bệnh cơ thể và mất việc làm...) bất hoà trong gia đình có thể gây ra RLSTU cho nhiều người trong gia đình đó hoặc chỉ gây bệnh ở người là nạn nhân của bạo lực hay người có sẵn các bệnh l‎ý cơ thể. Đôi khi RLSTU xảy ra trên cả một nhóm người sau các thảm hoạ tự nhiên hay sự khủng bố tôn giáo, sắc tộc. Những giai đoạn dễ sinh RLSTU là: bắt đầu đến trường học, mới sống xa gia đình, mới xây dựng gia đình, mới bắt đầu làm mẹ, thất bại trong nghề nghiệp, bắt đầu nghỉ hưu...
II. Chẩn đoán
1. Tiêu chuẩn chẩn đoán theo ICD.10 (F43.2)
A. Sự khởi phát các triệu chứng phải xảy ra trong vòng một tháng kể từ khi tiếp xúc với sang chấn tâm lý xã hội có thể đồng cảm được, không phải loại bất thường hoặc có tính thảm hoạ.
B. Bệnh nhân biểu hiện các triệu chứng hoặc các loại rối loạn hành vi gặp trong bất kỳ rối loạn cảm xúc nào (F30-F39) (ngoại trừ các hoang tưởng và ảo giác), hoặc trong bất cứ rối loạn nào trong mục từ F40-F48 (các rối loạn bệnh tâm căn có liên quan đến stress và dạng cơ thể) và các rối loạn riêng biệt thì không được đáp ứng đầy đủ. Các triệu chứng có thể khác nhau cả về dạng và mức độ nặng.
          Đặc trưng nổi bật của các triệu chứng này có thể được biệt định kỹ hơn nữa bằng cách sử dụng chữ số thứ năm.
- F43.20 Phản ứng trầm cảm ngắn
          Một trạng thái trầm cảm nhẹ nhất thời có thời gian kéo dài không quá một tháng.
- F43.21 Phản ứng trầm cảm kéo dài
          Một trạng thái trầm cảm nhẹ xẩy ra để đáp ứng sự tiếp xúc kéo dài với một tình huống gây stress nhưng trạng thái này có thời gian kéo dài không quá 2 năm.
- F43.22 Phản ứng trầm cảm và lo âu hỗn hợp
          Các triệu chứng trầm cảm và lo âu nổi trội, nhưng ở mức độ không cao hơn những triệu chứng đặc hiệu cho rối loạn lo âu và trầm cảm hỗn hợp (F41.2) hoặc các rối loạn lo âu hỗn hợp khác (F41.3).
- F43.23 Với rối loạn ưu thế về các cảm xúc khác
          Các triệu chứng thường thuộc vài loại rối loạn cảm xúc, như lo âu, trầm cảm, lo lắng, căng thẳng, và giận dữ. Các triệu chứng lo âu và trầm cảm có thể đáp ứng các tiêu chuẩn của rối loạn lo âu và trầm cảm nhưng chúng ít chiếm ưu thế đế nỗi có thể chẩn đoán thành các rối loạn lo âu hoặc trầm cảm khác đặc hiệu hơn. Mục này cũng nên được dùng đối với các phản ứng ở trẻ có hành vi thoái triển như đái dầm hoặc mút ngón tay.
- F43.24 Với rối loạn ưu thế về hành vi
Trong bệnh cảnh ưu thế là các rối loạn hành vi. Đó thường là các hành vi xâm phạm hay chống đối xã hội: trốn học, đập phá, lái xe bừa bãi, đánh nhau.. Thể này cần phải phân biệt với các rối loạn hành vi và rối loạn nhân cách chống đối xuất hiện.
- F43.25 Với rối loạn hỗn hợp các cảm xúc và hành vi
          Cả các triệu chứng cảm xúc và rối loạn hành vi đều là các đặc trưng nổi bật.
- F43.28 Với các triệu chứng ưu thế biệt định khác
C. Ngoại lệ trong phản ứng trầm cảm kéo dài (F43.21), các triệu chứng không tồn tại dai dẳng quá 6 tháng sau khi ngừng sang chấn hoặc không còn hậu quả  của nó. Tuy nhiên, điều nay không ngăn cản việc chẩn đoán tạm thời nếu tiêu chuẩn này vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ.
2. Tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn sự thích ứng theo DSM-IV:
A. Các triệu chứng cảm xúc hoặc hành vi xuất hiện trong phạm vi ba tháng sau tác động của một sang chấn tâm lý nhất định.
B. Các triệu chứng hoặc hành vi đó có ý nghĩa lâm sàng rõ rệt
- Sự đau khổ quá mức, không tương xứng với stress
- Gây rối loạn đáng kể trong các hoạt động xã hội, nghề nghiệp của người bệnh.
C. Các rối loạn này không đáp ứng tiêu chuẩn các rối loạn tâm thần đặc hiệu khác (trục I) hay không phải sự tăng đậm của các rối loạn nhân cách đã có sẵn (trục II).
D. Các triệu chứng này không phải là phản ứng thông thường trước các tang tóc, mất mát tình cảm sâu sắc.
E. Một khi yếu tố sang chấn (hoặc hậu quả của sang chấn) không còn nữa thì các triệu chứng sẽ không kéo dài quá sáu tháng sau.
(ICD.10 nhấn mạnh sự có mặt của các hoàn cảnh, sự kiện gây stress hoặc khủng hoảng đời sống. Phải có bằng chứng chắc chắn là rối loạn này sẽ không xảy ra nếu không có yếu tố sang chấn đó và các triệu chứng xuất hiện trong phạm vi một tháng sau sang chấn).
* Biệt hoá: Cấp tính: nếu rối loạn kéo dài dưới sáu tháng
Mạn tính: nếu rối loạn kéo dài trên sáu tháng. 
III. Cận lâm sàng
- Xét nghiệm công thức máu, sinh hóa máu thường quy
- Tìm chất ma túy trong nước tiểu: test nhanh 4 hoặc 5 chỉ số.
- Điện não đồ, lưu huyết não, siêu âm Dopller mạch máu não
- Điện tâm đồ, X-quang tim phổi,
- CT Scaner, MRI sọ não
- Trắc nghiệm tâm lý: Test Beck, Zung, thang DASS, Hamilton, MMPI,….
- Các xét nghiệm chuyên khoa khác.
IV. ĐIỀU TRỊ:
1. Liệu pháp tâm lý:
Là một chọn lựa trong điều trị RLSTU.
- Liệu pháp tâm lý nhóm: đặc biệt hữu ích cho những bệnh nhân đã trải qua những stress tương tự như nhau (ví dụ nhóm những người về hưu...).
- Liệu pháp tâm lý cá nhân: cần đánh giá được ý nghĩa của các sang chấn đối với cá thể đó. Cần đặc biệt lưu ý đến vấn đề lợi lộc thứ phát mà bệnh nhân có được liên quan đến rối loạn này (được chăm sóc, tránh được các trách nhiệm...). Một khi mà các lợi lộc thức phát này đã được thiết lập rồi thị việc điều trị sẽ gặp nhiều khó khăn.
- Giải thích hợp lý
- Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT)
2. Điều trị thuốc:
          Việc sử dụng thuốc có thể có hiệu quả đối với các rối loạn sự thích ứng song cần được chỉ định trong một giai đoạn ngắn.
          Các thuốc có thể dùng là các thuốc giải lo âu, các thuốc chống trầm cảm... tuỳ thể bệnh.
          Những trường hợp lo âu trầm trọng... có thể dùng liều thấp các thuốc chống loạn thần.
          Thuốc nâng cao thể trạng, tăng sức đề kháng.
          Một số ít trường hợp chỉ cần điều trị bằng thuốc đơn thuần, song trong đa số các bệnh nhân cần có sự phối hợp thêm trị liệu tâm lý thích hợp.
 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn có thích thư viện phác đồ hiện tại?

Liên kết Website
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây